If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

Bağlandığınız bilgisayar bir web filtresi kullanıyorsa, *.kastatic.org ve *.kasandbox.org adreslerinin engellerini kaldırmayı unutmayın.

Ana içerik
Güncel saat:0:00Toplam süre:12:14

Video açıklaması

Bu videoda, daha önce başka videolarda da üzerinde durduğumuz bir konu olan, fayda kavramı üzerine odaklanacağız. Fayda demek, iyi bir maldan veya hizmetten ne kadar faydalanıyorsunuz, ne kdar tatmin oluyorsunuz demek. ama bu videodaki bakış açımız biraz farklı olacak.. Daha önceki videolarımızda fayda ve değeri karşılaştırırken TL cinsinden ölçtük ve fazladan alacağımız bir arabanın faydası 50,000 lira dedik fazladan alacağımız derken marjinal faydayı kastediyorum. Üretim olanakları eğrisinden bahsettik böğürtlenlerden vazgeçerek fazladan alacağımız bir tavşanın Evet bir tavşanın marjinal faydasına değindik, hatırlıyorsanız. Marjinal faydayı, başka bir mal veya hizmet cinsinden değerlendirdik. Ama bu videoda marjinal faydaya mutlak değer cinsinden bakacağız. Faydayı ölçmek için bir düşünce sistematiği oluşturacağız, ve faydaya değerler vereceğiz. Bir paket çikolatanın değeri nedir ya bir sonraki bir paket çikolatanın değeri nedir peki ondan sonraki çikolata paketinin değeri ne olabilir? Aynı şeyi meyveler için de yapabiliriz. Talep eğrilerinden bahsetmiştik, fiyat- talep ilişkisi üzerinde konuşmuştuk diğer malların fiyatları vs, bunlardan hep bahsettik. Bu karşılaştırmayı yaptığımızda marjinal fayda konusunu daha iyi anlayacağız. Bu videoda marjinal fayda konusuna yoğunlaşacağız. Diyelim ki toplam dört paket çikolatam var bunların tamamından aldığım fayda toplam faydadır diye düşünebilirsiniz.. Marjinal faydayı ise, yediğim son çikolatanın faydası diye düşünebilirsiniz, veya yediğim son meyvenin kattığı değer diye düşünebilirsiniz. Şimdi biraz karışık bulduğum bir şeyi açıklamaya çalışayım. Marjinal fayda , veya marjinal yarar. Her iki tanımı da kullanıyorum. Aslında düşünürseniz ikisinin anlamı aynı. Ama mikroekonomi dersindeyseniz, bu iki tanımın farklı kavramlar için kullanıldığını farkedersiniz. Yarar terimi kullanılıyorsa mutlak bir ölçü kullanılıyordur, yarar birimi gibi. Marjinal fayda terimi kullanılıyorsa ölçüm birimi genelde para miktarıdır TL bazında yani veya başka bir mal cinsinden de ifade edilebilir. Aslında fayda ve yarar terimlerinin arasındaki farkı tam da anlamış değilim, hatta bazen birbirlerinin yerine kullanıldıklarını da gördüm. Her neyse, bu videoda biz marjinal fayda tanımını kullanacağız. Faydayı ölçmek için bir ölçüm tablosu hazırlayacağız ve bu tabloyu bir kişinin değişik fiyat seviyelerinde alabileceği mal sepetleri üzerinde fikir yürütmek için kullanacağız. Üzerinde konuşacağımız iki çeşit malı önceden buraya yazdım biraz önce, çikolatalar ve meyveler. Buradaki tablolarda fazladan bir paket çikolatanın ve fazladan bir kilo meyvenin sağlayacağı marjinal fayda burada yazıyor. Eğer hiç çikolatam yoksa, çikolatadan aldığım fayda da yok. İlk çikolatanın marjinal faydası 100. Dikkat edin, sadece 100 dedim. 100 lira demedim, veya 100 kilo meyveye eşit demedim, sadece diğer şeylerle karşılaştırabilmek için şu kadar birim dedim. Diyelim ki meyveyi seviyorum, ve fazladan bir kilo meyvenin bir öncekine göre %20 fazla fayda sağlayacağını düşünüyorum bu durumda ilk kilo meyvemin marjinal faydası 120 olur. Burada söylediğimiz şey bu. Aynı konuyu farklı bir şekilde de düşünebiliriz, diyelim ki ilk çikolatayı yemişim ve çikolata iştahım biraz köreldi yiyeceğim ikinci çikolata ilkine göre %20 daha az fayda sağlayacak dolayısı ile eğer bu değer 100 ise bu da 80 olacak. Tabii verdiğim bu değerleri 1000-800 veya 1200 de yapabilirdim. Veya buna 10, buna 8, buna 12 diyebilirdim Burada önemli olan, verdiğim sayıların arasındaki yüzdesel farkın benim gerçek tercihlerimi yansıtması. Şimdi biraz düşünelim. İlk çikolatayı yerken, ya da yemeden çok dedim ya çikolata iştahım kabarmıştı, o yüzden buna100 dedim. bir sonraki çikolatada daha az iştahlıyım zira zaten az önce daha yeni çikolata yedim o yüzden, buna 80 diyorum, 80 tatmin birimi de diyebilirdim, nasıl ne isim vermek isterseniz, farketmez. bundan sonraki çikolataya geldiğimde oldukça yetti artık çikolatadan ilk çikolatayı yerken ki kadar keyif almıyorum. Bir sonrakinde aldığım fayda daha da azalıyor. Hatta son çikolataya geldiğimde, beşincide yani, artık marjinal faydam sıfıra düşüyor. Altıncı çikolataya geldiğimde ondan kurtulmaya çalışıyor bile olabilirim. Çikolata yemekten artık çok sıkıldım, belki artık marjinal faydam eksi olacak. Aynı şeyler tabii meyve için de geçerli. Diyelim ki ilk bir kiloyu yerken çok iştahlıyım, hatta çikolatadan da çok seviyorum %20 daha fazla seviyorum O yüzden buna 120 değeri verdim. 120 fayda puanı diye düşünebilirsiniz, biraz önce dedik ya fayda puanı diye. 120 fayda puanı. İktisat kitaplarında fayda ölçme birimine util dendiğini okuyabilirsiniz,duyabilirsiniz. her neyse, bir sonraki kiloda azalan fayda göreceğiz,. ve fazladan yiyeceğim her bir kilo meyve için marjinal fayda azalacak. Dikkat edin, burada toplam faydadan değil marjinal faydadan bahsediyoruz son yediğimiz birimin marjinal faydasından. Fazladan yediğim, son yediğim 1 kilo meyvenin marjinal faydası hala pozitif yani hala meyve yemekten keyif alıyorum, Ama daha önce yediklerime göre daha az keyif alıyorum. Şimdi toplam fayda üzerinde de düşünelim. Sadece 2 kilo meyvem olduğunu düşünelim, birinci kilodan 120 fayda alıyorum ikinci kiloyu yediğimde ise 100 bu durumda iki kilo meyveden toplam faydam 220 fayda birimi diyebilirim. Ya da fayda puanı, fayda birimi hangisi ise. Buraya kadar anlattıklarımdan bazı sonuçlar çıkarabilirsiniz. Diyebilirsiniz ki, yediğim ilk 1 kilo meyveden daha fazla fayda sağlıyorum ilk çikolatama göre %20 daha fazla. veya yediğim ikinci meyveden ilk çikolatamla aynı faydayı sağlıyorum diyebilirsiniz. İkinci çikolatamdan, ilk çikolatama kıyasla daha az fayda sağlıyorum, tam olarak %20 daha az fayda sağlıyorum diyebilirsiniz. Burada sayılar olması çok iyi, çünkü bu sayede karşılaştırma yapabiliyoruz. Ama bu sayılar, paranızı nasıl harcamanızın sizin için daha iyi olacağı hakkında fikir vermek için pek yeterli değil. Diyebilirsiniz ki meyveleri, çikolataya tercih ederim veya ilk meyveyi ilk çikolataya tercih ederim. Evet bunları diyebilirsiniz. Ama bu seçiminiz aynı zamanda meyvenin fiyatına da bağlı olmalı. Vermiş olduğumuz fayda değerlerine bakarak bazı değerlendirmeler yapabiliriz fazladan çikolatayı mı yoksa meyveyi mi tercih ediyoruz birbirleri arasında kıyaslama yapabiliriz ama bu değerlendirme bize paramızı nasıl harcamamızın daha iyi olacağı hakkında fikir vermez. Şimdi bu mallara bazı fiyatlar koyalım ve sonra da paramızı nasıl harcıyor olabileceğimiz hakkında biraz düşüneceğiz. Bunu yaparken burada marjinal fayda için verdiğimiz değerleri de göz önünde bulunduracağız. Diyelim ki çikolataların fiyatı 1 lira olsun. Meyvenin kilosu ise 2 lira olsun. Kilosu 2 lira, diğerinin de paketi 1 lira. Şimdi fazladan yediğimiz çikolatanın marjinal faydasını çikolatanın fiyatını da göz önünde bulundurarak değerlendireceğiz. Burada ise kilo başına fiyat olacak. Şimdi bakalım, ilk çikolata paketi için 1 lira harcıyor olacağım ve 100 birim marjinal fayda sağlayacağım, yani 1 lira karşılığında 100 birim. 1 lira ödeyerek 100 birim marjinal fayda alıyorum. Aynı mantıkla devam edelim, burada 1 lira ile 80 birim marjinal fayda alıyorum burada 1 lira ile 60 birim marjinal fayda alıyorum burada ise 40 birim. burada ise 40 birim. Buraya kadar çok ilginç değil mi ? Şimdi işler şimdi daha da ilginçleşecek. Meyvede 1 lira karşılığında kaç birim marjinal fayda alıyorum? İlk 1 kilo meyve için 120 birim marjinal fayda Ama meyvenin kilosu için 2 lira ödemiştim şuraya yazalım şimdi, yediğim ilk 1 kilo meyvenin marjinal faydası 120'ydi. 120 birimdi. ve meyvenin kilosu 2 lira idi. Yani ödediğim her 1 lira için 60 birim marjinal fayda almış oldum. 60 birim, evet marjinal fayda meyve için 60 birim oldu. Burada 100 birim marjinal fayda alıyorum, ama 2 lira harcıyorum, yani lira başına 50 birim marjinal fayda sağladım. Burada lira başına 25 birim burada da yine lira, TL başına 10 birim. Şimdi işler daha da ilginçleşiyor. Eğer harcayabileceğim 5 liram olsaydı bunu nasıl harcamalıyım, en fazla faydayı nasıl sağlayabilirim? Şimdi biraz düşünelim. Harcadığımız her 1 lira için en fazla birim marjinal faydayı nerede sağlıyoruz bakalım . İlk 1 lira 'dan başlayalım. Bu 1 lira ile en fazla birim fayda neredeymiş bakalım burada 1 lira ile 100 birim fayda alıyorum. Aslında meyveyi daha çok seviyorum, oradaki faydam daha fazla ama her TL başına kaç birim fayda sağlıyorum diye baktığımda meyvede paramın tam karşılığını alamıyorum. Kısacası ilk 1 lira buraya gidiyor. İlk 1 lira ile bir paket çikolata aldım. Peki ikinci 1 lira' yı nereye harcamalıyım bir bakalım. Konuyu basitleştirmek için, paramızı sadece bu iki malın alımı için kullanabileceğimizi varsaydık. Çikolata mı, meyve mi. Bakalım şimdi, ikinci 1 lira nereye gidecek. Burada harcadığım 1 lira için 80 birim burada ise 60 birim alabiliyorum dolayısı ile ikinci paket çikolatayı da alıcam. Peki devam edelim. Üçüncü TL'yi nasıl harcayacağım. Durum enteresan. Üçüncü lira'yı buraya harcayabilirim ve TL başına 60 birim alırım veya buraya harcayabilirim ve yine 60 birim alabilirim. İki seçenek de beni aynı ölçüde tatmin edecek. Her ikisinde de 1 lira karşılığında 60 birim alıyorum. İki seçenek arasında nötr durumdayım. Bu iki seçenekten herhangi birisini seçebilirim, diyelim ki yazı tura attım ve çikolata almaya karar verdim. Yani 3 TL'min hepsini çikolata için harcadım. Peki şimdi dördüncü liramı nereye harcayacağım? Paramın karşılığını en iyi nerede alıyorum? Artık çikolata almıyor olmalıyım. Çikolata almaya karar verirsem lira başına burada 40 birim olacak. En iyisi gidip yarım kilo meyve alayım. Dördüncü liram ile de gidip yarım kilo meyve alıyorum. Hatırlayalım, meyvenin kilosu 2 lira idi. Ve paramın son 1 lira'sı ve bunu da meyve almak için harcayacağım. Yani dördüncü ve beşinci 1 lira'ları meyve almak için kullandım, 2 lira ödeyip 1 kilo meyve almış oldum. TL başına 60 birim aldım. Paramızın karşılığını en iyi veren yer burası. Faydayı ölçmek için bir değer vermemiz, maliyeti, parayı düşünmeden bir şeyi ne kadar sevdiğimizi, ne kadar faydalı bulduğumuzu değerlendirmemizi sağladı. Sonra fiyatları da göz önüne aldık, paramızı en mantıklı şekilde nasıl harcayabileceğimizi değerlendirdik. Paramız karşılığında toplam faydayı maksimize edebileceğimiz kombinasyon, 3 paket çikolata ve 1 kilo meyve almak.