If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

Bağlandığınız bilgisayar bir web filtresi kullanıyorsa, *.kastatic.org ve *.kasandbox.org adreslerinin engellerini kaldırmayı unutmayın.

Ana içerik

Toplam Talebi Etkileyen Faktörler

Temel Noktalar

  • Toplam talep/toplam arz modeli (TT-TA veya AD-AS modeli), ekonomide toplam talebi veya toplam arzı neyin belirlediğini ve toplam taleple toplam arzın makroekonomik seviyede nasıl etkileştiğini gösteren bir modeldir.
  • Toplam talep eğrisi ya da AD eğrisi, toplam talebin bileşenleri -tüketim harcamaları, yatırım harcamaları ve net ihracat harcamaları (ihracat eksi ithalat)- arttıkça sağa kayar. Bu bileşenler azaldıkça AD eğrisi de tekrar sola kayar.
  • AD'nin bileşenleri, farklı kişisel tercihler -tüketici güveni ya da ticari güvenden kaynaklı olanlar gibi- ya da devlet (kamu) harcamaları ve vergilerdeki değişiklikler gibi politika tercihleri nedeniyle değişebilirler.
  • Eğer AD eğrisi sağa kayarsa, bu durumda çıktı ve fiyat düzeyinin denge miktarı yükselecektir. Eğer AD eğrisi sola kayarsa, bu durumda çıktı ve fiyat düzeyinin denge miktarı düşecektir.
  • Denge çıktı düzeyinin mi fiyat düzeyine göre daha çok değiştiği, yoksa fiyat düzeyinin mi çıktıya göre daha çok değiştiği konusu, AD eğrisinin toplam arz eğrisini ya da AS eğrisini nerede kestiğine göre belirlenir.

Giriş

Daha önce -toplam talep ve toplam arz ile ilgili makalede- toplam talebin dört bileşenden oluştuğunu öğrenmiştik: tüketim harcamaları, yatırım harcamaları, devlet harcamaları ve ihracat harcamaları eksi ithalat harcamaları.
Bu bileşenlerden herhangi birini arttırmak AD eğrisini sağa kaydırıp daha yüksek bir reel GSYİH düzeyine ve fiyat seviyesi üzerinde yukarı yönlü bir baskıya yol açar. Bu bileşenlerden herhangi birini azaltmak ise AD eğrisini sola kaydırıp daha düşük bir reel GSYİH düzeyine ve daha düşük bir fiyat düzeyine yol açar.
Çıktı ve fiyat düzeyindeki bu değişikliklerin görece büyük ya da küçük olup olmadıkları ve denge çıktı ve fiyat düzeylerinde meydana gelen değişikliğin portansiyel GSYİH ile nasıl ilişkilendiği, toplam talepte meydana gelen kaymaların, kısa dönem toplam arz eğrisinin yani SRAS'nin görece yatay ya da görece dik kısımlarında meydana gelip gelmediklerine bağlıdır.
Bu makalede AD eğrisinin kaymasına yol açacak iki büyük kategoriyi ele alacağız: Tüketicilerin ve firmaların davranışlarında ve devletin vergi ve harcama politikalarında meydana gelen değişiklikler.

Tüketiciler ve firmaların davranışlarındaki değişiklikler AD'yi nasıl etkiler?

Tüketiciler ekonominin geleceğine daha fazla güven duyduklarında, daha fazla tüketme eğiliminde olurlar. Eğer ticari güven yüksekse, firmalar daha fazla yatırım yapma eğiliminde olurlar; çünkü söz konusu yatırımların kendilerine gelecekte önemli düzeyde getiri sağlayacağına inanırlar. Diğer taraftan, tüketici güveninin ya da ticari güvenin düşmesi halinde, tüketim ve yatırım harcamaları da azalır.
Güven artışı daha yüksek tüketim ve yatırım talebiyle ilişkili olduğundan, AD eğrisinde sağa doğru bir kaymaya neden olur. Aşağıda, solda yer alan Şekil A'ya bakacak olursanız, bu sağa kaymanın dengeyi E0'dan E1'e değiştirdiğini göreceksiniz. Bunun sonucunda daha yüksek bir çıktı miktarı ve daha yüksek bir fiyat düzeyi oluşur.
Toplam Talebi Etkileyen Faktörler
Görsel hakları: Şekil 1 "Toplam Talepteki Kaymalar", OpenStaxCollege, CC BY 4,0
Tüketici güveni ve ticari güven çoğunlukla makroekonomik gerçeklikleri yansıtır. Örneğin, ekonominin hızla büyüdüğü zamanlarda güven genellikle yüksek olur, ekonomi durgunlukta olduğunda ise düşük olur. Ancak ekonomik güven, kimi zaman doğrudan ekonomik faktörlerle yakından ilişkili olmayan etkenler nedeniyle azalabilir ya da artabilir- örneğin savaş riski, seçim sonuçları, dış politika gelişmeleri ya da kamuoyunun dikkate aldığı biri tarafından yapılan kötümser bir tahmin gibi.
Örneğin, ülke yöneticileri ekonomi ile ilgili verdikleri demeçlerde dikkatli olmak zorundadırlar. Bir yöneticinin ekonomi ile ilgili kötümser ifadeler kullanması halinde, bu ifadeler tüketim ve yatırımı düşürüp AD'yi sola kaydırarak ekonomik durgunluğa yol açacak güven düşüşünü tetikleme riskini barındırır. Bu senaryonun şekil üzerinde neye benzediğini yukarıda, sağdaki Şekil B'de görebilirsiniz. AD'nin sola kayması, dengenin E0'dan daha düşük bir çıktı miktarı ve daha düşük bir fiyat düzeyinin görüldüğü E1'e kaymasına yol açar.

Devletin makroekonomi politikaları AD'yi kaydırabilir

Devlet toplam talebin bileşenlerinin birçoğu üzerinde etki sahibi olduğundan, politika tercihleriyle AD eğrisini kaydırma gücüne sahiptir.
Örneğin -AD'nin bileşenlerinden biri olan- devlet harcamalarını alalım. Görece yüksek devlet harcamaları AD eğrisini sağa kaydırır -yukarıda solda yer alan Şekil A- görece düşük devlet harcamaları ise AD eğrisini sola kaydırır -yukarıda sağda yer alan Şekil B.
Vergi politikası tüketim ve yatırım harcamalarını da etkileyebilir. Bireylere yapılan vergi indirimleri tüketim talebinin artmasına yol açarken, vergi artışları tüketim talebinin düşmesine yol açacaktır. Vergi politikası, şirketlere daha düşük vergi oranları ya da belirli türde yatırımların yararına olacak vergi indirimleri uygulayarak yatırım talebini arttırabilir. Hem tüketim hem de yatırım toplam talebin bileşenleri olduklarından, bunların herhangi birinde değişiklik olması AD eğrisini bir bütün olarak kaydıracaktır.
İşsizliğin yüksek olduğu, çok sayıda işletmenin de düşük kârlardan hatta zararlardan muzdarip olduğu bir ekonomik durgunluk sırasında bazı ülkeler vergi indirimleri için yasalar çıkarır. Örneğin, 2001 ekonomik durgunluğu sırasında bazı ülkelerde vergi indirimleri yasalaştırılmıştır. Bu tür zamanlarda siyasal söylem, çoğunlukla zor zamanlardan geçen halkın vergilerden kurtulması ihtiyacına odaklanır. Toplam arz ve toplam talep çerçevesi de bunu tamamlayıcı bir mantık sunar.
Haydi durumu grafik üzerinden, aşağıdaki AD/AS modelini kullanarak değerlendirelim. Ekonomik durgunluk sırasındaki ilk denge, tam istihdam çıktı düzeyinden görece uzakta olan E0 noktasındadır. Tüketimi arttıran vergi indirimi AD eğrisini sağa kaydırır. Yeni denge olan E1'de reel GSYİH artar, işsizlik azalır ve -şekildeki ekonomi henüz potansiyeline ya da GSYİH'nin tam istihdam seviyesine ulaşmadığından- fiyat düzeyindeki herhangi bir artışın etkisi olmaz.
AD/AS modelinde durgunluk ve tam istihdam
Görsel hakları: Şekil 2 "Toplam Talepteki Kaymalar" OpenStaxCollege, CC BY 4,0
Diğer politika araçları da toplam talep eğrisinde kaymaya yol açabilir. Örneğin, ülkelerin merkez bankaları faiz oranlarını ve krediye erişimi etkileyebilir. Görece yüksek faiz oranları borçlanmayı caydırıcı etkiye sahiptir, bu nedenle yüksek fiyata satın alınabilecek ev, araba gibi mallara yapılan hanehalkı harcamaları ile işletmeler tarafından yapılan yatırım harcamalarını azaltabilir. Diğer yandan, düşük faiz oranları tüketim ve yatırım talebini canlandıracaktır. Ayrıca faiz oranları döviz kurlarını da etkileyebilir, bu da toplam talebin ihracat ve ithalat bileşenleri üzerinde etkili olur.

Özet

  • Toplam talep/toplam arz modeli (TT-TA veya AD-AS modeli), ekonomide toplam talebi veya toplam arzı neyin belirlediğini ve toplam taleple toplam arzın makroekonomik seviyede nasıl etkileştiğini gösteren bir modeldir.
  • Toplam talep eğrisi, toplam talebin bileşenleri -tüketim harcamaları, yatırım harcamaları, devlet harcamaları ve ihracat harcamaları eksi ithalat harcamaları- arttıkça sağa kayar. Bu bileşenler azaldıkça AD eğrisi yeniden sola kayacaktır.
  • AD'nin bileşenleri, farklı kişisel tercihler -tüketici güveni ya da ticari güvenden kaynaklı olanlar gibi- ya da devlet (kamu) harcamaları ve vergilerdeki değişiklikler gibi politika tercihleri nedeniyle değişebilirler.
  • Eğer AD eğrisi sağa kayarsa, bu durumda çıktı ve fiyat düzeyinin denge miktarı yükselecektir. Eğer AD eğrisi sola kayarsa, bu durumda çıktı ve fiyat düzeyinin denge miktarı düşecektir.
  • Denge çıktı düzeyinin fiyat düzeyine kıyasla daha fazla değişmesi ya da fiyat düzeyinin çıktıya kıyasla daha fazla değişmesi, AD eğrisinin AS eğrisini kestiği yere göre belirlenir.

Kontrol soruları

Borsanın değerinde meydana gelen çarpıcı bir yükseliş AD eğrisini ne kadar kaydırır? Söz konusu kaymanın denge GSYİH ve fiyat düzeyleri üzerindeki etkisi ne olur?
A ülkesinin en büyük ticaret ortağı ve ihraç mallarının büyük miktarını satın alan B ülkesinin ekonomik bir durgunluğa girdiğini kabul edin. AD/AS modelini kullanarak bunun A ülkesindeki denge GSYİH ve fiyat düzeyleri üzerindeki muhtemel etkisini belirleyin.
Bir politika yapıcı, vergi indirimlerinin ekonomiyi ekonomik durgunluktan çıkardığını iddia ediyor. AD/AS grafiğini bu iddianın doğru olduğunu göstermek için kullanabilir miyiz?
Birçok finansal analizci ve ekonomist, konut fiyat endeksi ile tüketici güven endeksini içeren raporları büyük bir merakla bekler. Bu iki endeksi içeren raporların olumsuz etkileri neler olabilir? Raporların olumlu olması halinde durum ne olur?

Tekrar soruları

  • AD eğrisinin kaymasına yol açacak bazı etmenleri sayınız ve bunların AD eğrisini sağa mı yoksa sola mı kaydıracaklarını açıklayınız.
  • AD eğrisinin sağa kayması denge çıktı düzeyi ve fiyat düzeyinin daha düşük mü yoksa daha yüksek mi olmasına yol açar? AD eğrisinin sola kayması halinde durum ne olur?

Analitik düşünme soruları

  • Eğer hane halkı, gelirinin daha büyük bir kısmını tasarrufa ayırmaya karar verirse, bu durumun kısa vadede çıktı düzeyi, istihdam ve fiyat düzeyi üstündeki etkisi ne olacaktır? Uzun vade için ne söyleyebiliriz?
  • Şirketlerin ekonominin geleceği hakkında daha iyimser hale gelmeleri ve aynı zamanda 3-D baskıdaki yeniliklerin işçilerin çoğunu daha üretken kılması durumunda çıktı, istihdam ve fiyat düzeyleri üzerindeki bileşik etki ne olurdu?
  • Bir ülkedeki meclis, işletmelerin ekonomi hakkında daha kötümser hale geldiği bir zamanda vergi indirimi yapsaydı bunun çıktı, fiyat düzeyi ve istihdam üzerindeki bileşik etkisi ne olurdu? AD/AS grafiğini esas alarak açıklayın.

Tartışmaya katılmak ister misiniz?

Henüz gönderi yok.
İngilizce biliyor musunuz? Khan Academy'nin İngilizce sitesinde neler olduğunu görmek için buraya tıklayın.