Eğer bu mesajı görüyorsanız, web sitemizde dış kaynakları yükleme sorunu yaşıyoruz demektir.

If you're behind a web filter, please make sure that the domains *.kastatic.org and *.kasandbox.org are unblocked.

Ana içerik

Atina, Akropolündeki Atena Nike Tapınağı

Katarzyna Minollari tarafından hazırlanmıştır
Kallikrates, Athena Nike Tapınağı, MÖ 421-05, mermer, Akropolis, Atina
Zafer tanrıçası Athena'nın Nike Tapınağı, Atina'daki Akropolis'te yer alan en küçük tapınaktır. Güneybatı köşesinde yüksek bir uçurumun kenarında yer alır (yukarıdaki görsellere bakın). Yapımı MÖ 420 yılında, Yüksek Klasik Dönem olarak adlandırılan zamanlarda, Kallikrates'in (Parthenon'un yapımında da görevli olan mimar) tasarımına göre tamamlanmıştır. Kallikrates'in tapınağı Pers Savaşları (Pers Savaşları Yunan şehir devletleriyle Pers Ahameniş İmparatorluğu arasında MÖ 4999- 449 yılları arasında yaşanan çatışmalardır) sırasında parçalanan daha önceki küçük tapınağın yerine geçmiştir.
Atina Akropolü'nün imar diyagramı
Saldırıya çok açık, ama savunma için iyi bir yer olan konum zafer tanrıçasına tapmak için çok uygundu. Miken çağında bile bu konumun dini ritüeller için kullanıldığına dair arkeolojik kanıtlar da mevcuttur (Miken antik Yunan tarihinde, kabaca 1600 ile 1100 arasında bir dönemdi). Mikenler bu noktada ilk savunma kalesini kurmuştur; parçaları tapınağın bodrumunda korunmuştur.
Tapınağın altındaki duvardaki boşluk (orta altta) bir Myken dönemine ait temeli gösterir.

İyonik bir mücevher

Athena Nike Tapınağı güzel beyaz Pentelikon mermerinden İyon düzenine göre yapılmıştır (Pentelikon mermeri beyaz altına benzer rengi dolayısıyla çok değerliydi ve Atina'da daha sonraları da Roma'da kullanılmıştır), önde ve arkada sütunları bulunur ancak sella (cella) bölümünün kenarlarında sütun yoktur (cella antik Yunan tapınaklarında iç kısımlarda bulunan odadır); bu tarz kat planlarına anfiprostil denir. Yapının küçük boyutu dolayısıyla tüm taraflarında yalnızca dörder sütun bulunur. Sütunlar monolitiktir yani her biri tek bir taş bloktan yapılmıştır (Partenon'daki yatay silindirler gibi değildir).
Kallikrates, Athena Nike Tapınağı, MÖ 421-05, mermer, Akropolis, Atina (fotoğraf: Dennis Heller CC BY 2,0)
Bu küçük ve zarif yapıya Akropol'ün incisi de denir, büyük bir özenle tasarlandığı ve dekore edildiği için. Örneğin, ilginçtir ki, herhangi bir bakıç noktasından güzel bir görüntü oluşturmak için kenar sütunlarının hem önde, hem de kenarda volütleri vardır (volüt bir İyonik başkenti belirten bir parşömendir). Yunanlılar tapınaklarını bir tür anıt olarak düşünmüştür, bu tapınakların her tarafında görülmesi ve etrafına göre deneyimlemesi gerekirdi. Romalılar'ın farklı bir konsepti vardı—onlar için, önden bakış en önemliydi (örneğin, Romalı Portunus Tapınağı).
Athena Nike Tapınağının amfiprostil planı
İlginç bir diğer detay da Athena Nike Tapınağı'ndaki sütunların birçok diğer İyonik binadakiler kadar ince olmamasıdır. İyonik sütunların genişlik ve yükseklik arasındaki oranı genelde 1:9 ya da 1:11 olur. Buradaki oran ise 1:7—bunun sebebi de yakınlardaki diğer binalarla uyumlu bir bütün yaratmak amacı olabilir. Athena Nike Tapınağı, Dorik düzene göre yapılan ve Akropolis'e geçişin ağır ve anıtsal bir yolu olan Propylaea'nın (aşağıda) hemen yanındadır. Bu devasa yapıya görsel olarak zıt bir yapı oluşturmak için mimar başka türlü uyumsuz ve yanındaki devasa mimari yapı Propylaea'ya göre fazla narin görünecek binanın sütunlarını genişletmiştir. Antik Yunanlar güzelliğin anahtarının düzgün oran olduğunu düşünüyordu, bu sebeple mimari yapılar inşa ederken ya da heykel yaparken matematiksel oranları kullandığını biliyoruz.
Mnesikles, Propylaea, M.Ö. 437-32, mermer, Akropol (Athena Nike Tapınağı sağda duvarın üstünde durur)

Zafer

Athena Nike Tapınağı da tüm Yunan tapınakları gibi bir heykelle temsil edilen tanrısal bir varlığın evi olarak kabul edilirdi. Bu sebeple, normal insanların girebileceği bir yer değildi. İnananlar sadece tapınağın önünde yer alan küçük sunaklarda belirli ritüeller gerçekleştirirdi ve sütunların arasındaki boşluklardan tanrıçanın heykelini görebilirlerdi. Tapınağa girme ayrıcalığı toplumda saygı duyulan bir pozisyonda olan rahibelere verilmişti. Adından da anlaşılacağı üzere tapınakta zafer sembolü olan Athena Nike heykeli bulunur. Büyük ihtimalle yarım yüzyıl kadar önce Yunanlıların Perslere karşı elde ettiği zaferle ilişkili olduğu düşünülür. Nike'nin normalde kanatları vardır ancak heykelde bu kanatlara yer verilmemiştir, bu yüzden de heykel Athena Apteros (kanatsız) olarak bilinir. Antik Yunan yazarı Pausanias daha sonra Athena heykelinin kanatlarının olmamasının sebebinin Atina'dan ayrılmaması için olduğunu söylemiştir.
Çatının altındaki iyonik frezedeki (bant) kabartma heykele dikkat edin. Kallikrates, Athena Nike Tapınağı, MÖ 421-05, mermer, Akropol, Atina
Bu mimari başyapıtın tarihi oldukça çalkantılıdır. MS 5. yüzyılda bir Hristiyan Kilisesi'ne çevrilmiş, sonra da 17. yüzyılda sur yapmak için malzeme ihtiyacı olan Osmanlılar tarafından tamamen parçalarına ayrılmıştır. Daha sonra Yunanistan 1832 yılında bağımsızlığını tekrar elde edince, yeniden inşa edilmiştir. 1930lu yıllarda bina restore edilmiştir. Son zamanlarda binanın sağlamlığı ile ilgili oluşan kaygılar yeni bir koruma projesine yol açtı. İlk olarak, uzmanlardan oluşan bir ekip tapınağı tamamen parçalarına ayırdı. Parçaların hepsi tek tek incelenip onarıldı ve son olarak da bina orijinal parçalarıyla gereken yerlerde ek dolgu yapılarak bir araya getirildi. Bu eklemeler orijinal mermerden daha açık bir renkte olduğu için kolayca fark edilebiliyor.
Sandaletini Düzelten Zafer (Nike) (detay), Athena Nike Tapınağının alçak duvarının güney tarafı, Atina, Yunanistan, MÖ 410 civarı, mermer, 3′ 6″ yükseklik, (Akropolis Müzesi, Atina)
Athena Nike Tapınağı'nın doğu tarafında, İyonik dönemde tanrıların toplanmasını temsil edilen klasik frizler ve etkileyici heykel dekorasyonları bulunur. Güney duvarında heykeltraş Yunan ve Persler arasındaki savaşı, kalan kısımlarda ise Yunanlılarla diğer taraflar arasındaki savaşları göstermeyi tercih etmiştir. Neredeyse tamamı kaybedilen alınlıklardaki heykeller büyük ihtimalle Gigantomachy (Gigantomachy Olimpos Dağı'ndaki tanrılarla Devler arasındaki efsanevi savaştır) ve Amazonomachy (Amazonomachy Yunanlarla bir savaşçı kadın kabilesi olan Amazonlar arasındaki savaştır) konularını temsil eder. En çok bilinenleri uçurum yamacındaki tapınağın taş korkuluklarını sarmalayan kabartmalardır. Bu kabartmalar Nike'yi farklı pozlarda gösterir ve Akropolis merdivenlerini çıkan kişilerin kabartmaları hayranlık içerisinde izleyeceklerinden şüphe yoktur. Bu kabartmaların en ünlüsü tanrıçayı günlük bir halde, belki de sandaletlerini düzeltirken ya da kutsal bir alana girmeden önce çıkartırken gösteren Sandaletlerini Düzelten Nike (above)'dir. Yaptığından bağımsız olarak, bu kabartma hala insanları zarafeti ve basitliğiyle etkilemeye devam etmektedir. Hem Sandaletlerini Düzelten Nike hem de frizlerin diğer kısımları bugün Akropolis Müzesi'nde görülebilir.
Metni yazan: Katarzyna Minollari
Ek kaynaklar:

Tartışmaya katılmak ister misiniz?

Henüz gönderi yok.
İngilizce biliyor musunuz? Khan Academy'nin İngilizce sitesinde neler olduğunu görmek için buraya tıklayın.