If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

Bağlandığınız bilgisayar bir web filtresi kullanıyorsa, *.kastatic.org ve *.kasandbox.org adreslerinin engellerini kaldırmayı unutmayın.

Ana içerik

Stanford Hapishane Deneyine Yakından Bir Bakış

Tıp ve sağlıkla ilgili içerik için, http://www.khanacademy.org/science/healthcare-and-medicine MCAT içeriği için de http://www.khanacademy.org/test-prep/mcat web sitelerinden bizi ziyaret edebilirsiniz. Bu videolar tıbbi tavsiye niteliğinde olmayıp sadece bilgilendirme amaçlıdır. Videolar kesinlikle tıbbi tavsiye, tedavi ve teşhis amaçlı kullanılmamalıdır. Sağlık sorunlarınızla ilgili her zaman bir doktora başvuruda bulunun. Khan Academy’de izlediğiniz videolar sonucu, doktor tavsiyelerini görmezden gelmeyin ya da doktora gitmekte gecikmeyin. Orijinal video Brooke Miller tarafından hazırlanmıştır.

Tartışmaya katılmak ister misiniz?

Henüz gönderi yok.
İngilizce biliyor musunuz? Khan Academy'nin İngilizce sitesinde neler olduğunu görmek için buraya tıklayın.

Video açıklaması

Evet şimdi bir önceki videoda sizlere anlatmaya çalıştığım Zimbardo hapishane deneyi ile ilgili biraz konuşalım ve bu deneyden ne gibi sonuçlar çıkarabiliriz ona odaklanalım Fakat önce size bir kez daha deneye katılan tüm katılımcıların geçmişlerinin birbirine çok benzer olduğunu hatırlatmak istiyorum Hepsi üniversite öğrencisiydi hepsi aynı orta sınıf olarak nitelendirilen bir sosyal statüye sahipti ve hepsi deneyden önce her tür fiziksel veya psikolojik soruna karşı teste tabi tutulmuştu Ayrıca hapishaneden de biraz bahsetmek istiyorum az önceki videoyu kendim tekrar izleyince tutukluların bir araya gelip birbirlerine destek olduğu izlenimi yaratmış olabileceğini düşündüm bu davranışın birkaç örneği yaşanmadı değil ama normal bu değildi Dur bekle Tutuklular Birlik halinde değildi ve birbirlerine karşı bir hayli güvensizdir hepsi bir diğerini Muhbir olarak görüyordu fakat gardiyanlar Birlik halindeydi ve gardiyanların tutuklulara farklı muamelesi tutukluların dayanışmasını zorlaştırıyordu gardiyanlar iyi tutuklu olarak gördüklerini daha iyi yemek gibi ayrıcalıklarla ödüllendiriyor lardı onlara şifrelerini kullanmayı Kanma dişlerini fırçala ya bilmek gibi ödüller veriyorlardı İsyankar tutukluların bu gibi özgürlükleri de ellerinden alınıyordu ve gardiyanlar tutuklulardan bazılarına imtiyazlar tanıyıp bazılarına tanımlayarak tutukluların birliğini bozmayı başardılar ayrıca belirtmek istiyorum ki duygusal travma nedeniyle bazı katılımcılar deneyden ayrıldı fakat hiçbir tutuklu deneyi bırakıp gitmedi işin ilginç yanı sıra Kendi isteğiyle bırakıp gidebilecek Ya ben farkında olmaları gerekir dik Çünkü deneyin başında onlara deneyin kuralları ve deneye katılan bireyler olarak hakları anlatılmıştı istedikleri an ayrı olabileceklerine dair Rıza forma imzalamışlardır the ama gitmediler neden bu benim hep kafamı karıştırmıştır belki bazıları söyleneni yanlış anladı ve deneyden ayrılmayacağını zannetti Belki bir şekilde birbirlerini kalmaya ikna ettiler veya belki ayrılabilecek lerinin farkındaydı lar ama deneyden kazanacakları parayı yapmak istemediler işin orası mutlak fakat hatırlatmak istiyorum Bu katılımcılar tutuklu muamelesi görsellerde gerçekte tutuklu değiller di istedikleri an deneyden ayrılabilme hakkına sahip gönüllüler dibi şimdi biraz da gardiyanlardan bahsedelim deneyden sonra gardiyanlara bir su Ne oldu ruhsal bir çöküntü yaşadı belli olan tutuklulara Neden o kadar kötü davranışlar the bazı gardiyanlar tutukluların rol yaptığını bazı gardiyanlar korkak olduklarını bazı gardiyanlarda tutukluların sorun çıkarttıkları için bu muameleyi hak ettiğine inanmışlardı fakat gardiyanların birçoğu tutuklulara kötü davrandıklarını düşünmüyordu ve birçoğu yaptıklarının tüm sorumluluğunu tutuklulara yüklediler geçen videoda değilmiş Team şimdi Bir daha söyleyeyim tutukluların önemli bir kısmı altı gün dolmadan deneyden ayrılmıştı Ama hiçbir gardiyan deneyi terk etmemişti a Hatta bazıları denerken bitti diye üzülmüştüm ile şunu merak ediyor olabilirsiniz bu insanların deneyde sergiledikleri davranışları açıklayabilecek bir kişilik özelliği var mı aynı şeyi Zimbardo da merak etti ve böyle bir kişilik ne var olmadığı sonucuna ulaştı yaptıkları ölçümlerle açıklaya bildikleri kadarıyla insanları o şekilde davranmaya iten tek ve kolay tanımlanabilir bir etken yoktu bu peki tüm bunlardan ne öğrendik deney koşulların davranışlarımız üzerinde ne gibi etkileri olabileceğini gösterdi yaptığımız birçok şeyin dışsal yüklemeden yani içine koyduğumuz çevre veya koşullardan kaynaklanıyor olabileceğini gözler önüne Serdi bu durum için altı teorisi veya yükleme kuramı dendiğini duymuş olabilirsiniz bu içsel yüklemeden yani insanların iksal karakteristik veya kişiliklerinden bile daha etkili deneyin gösterdiği bir diğer sonuçta Şu bireylik eğitiminden veya kimliksizleşme den muzdarip bireylere karşı kötü davranmak çok daha kolay hale geliyor ki bu örnekte bireylik eğitimini körükleyen birçok etken vardı tutukluların aynı üniformayı giymeye zorlanması isimleri yerine numaralarıyla çağırmaları gibi deney Ayrıca kötü davranışların bilişsel çelişki den Doğa bileceğini gösterdi mesela gardiyanlar ki davranışlarının uygunsuz olduğunu bir nebze olsun biliyorlardı çelişkilerini yani ruhsal sıkıntılarını dindirmek için kendi davranışlarını fazlaca haklı göstermeye çalıştı olup biten her şeyin tutukluların korkaklığın dan veya rol yapmasından kaynaklandığını Söylediler ya da tutukluların başlarına gelenleri hak ettiğini ileri sürdüler ver deney bize içselleştirme kurallarıyla ilgili de bilgiler verdi Çünkü katılımcılar hapishanedeki rollerini gerçekten içselleştirmiş gibiydi rollerini inançlarına yansıttılar tutumlarını bir iş ve davranışlar bu demesine İzin verdiler bir Fakat bu deneyi çok önemli ve meşhur olmakla birlikte birçok sorunu da içinde barındırıyor ve Bence bu sorunlarını en ilginci zimbardonun deneyde oynadığı rolden kaynaklanıyor Zimbardo tutukluların davranışlarını daha iyi gözlemleyebilmek için kendisini hapishane müdürü yapmıştı fakat Böyle yaparak yani kendisini durumun içinde konumlu y**** istemeden de olsa objektifliğin den ödün vermiş oldu tarafsız bir gözlemci değildi artık Ve sonunda kendisini olup Bitene o kadar Kaptırdı ki işin fazla ileri Gittiğini fark edemedi Böylece pasif olarak da olsa bir çok etik dışı davranış ın sergilenmesine izin vermiş oldu deneyin neden daha önce Tutuklular ruhsal çöküntüye girmeye başladığı zaman bitiremediği sorulduğunda tutukluların salı bu için rol yaptığını sandım cevabını verdi gardiyanlarda tam olarak bu cevabı vermişti Yani bir anlamda Zimbardo verdiği cevapla tarafsızlığını yitirdiğini ve deneye hangi taraftan baktığını da itiraf etmiş oldu İşte tam bu noktada bir diğer Sorun da deney metodu açısından ele alındığında bu Aslında iyi bir deney değildi bağımlı ve bağımsız değişkenlerin operasyonel tanımları neydi bağımlı ve bağımsız değişkenleri nelerdir Manipüle edilen şey neydi ölçülen şey neydi deneydeki kontrol grubu kimdi Ayrıca deneyin örnekleme çok küçüktü başka insanlarla başka sonuçlar elde etmek mümkün müydü deneyi birebir tekrar edemeyeceğimiz için bunların Cevabını vermek çok zor Bu deney Ayrıca talep özelliklerinin Bir deneyin nasıl etkileyebileceğini göstermesi açısından da mı bu örnek bu Terim şunun için önemli katılımcılar farkında olsunlar ya da olmasınlar deney yapanların kendilerinden deli davranışlar beklediğini düşünür Bu düşünce katılımcı davranışlarının ne kadarını etkiledi Çünkü deneyde yer alan katılımcıların tamamı En azından bir seviyeye kadar zimbardonun kendilerinden istediğini düşündükleri şekilde davranmış olabilirler Bu deneyi Ayrıca seçim yanığından da büyük oranda etkilenmiş olabilir birçok deneyden daha fazla deneyde bir kandırmaca yapılmadığı için katılımcılar neye imza attıklarını tam olarak biliyordu Bu benim aklıma şu soruyu getiriyor ne tür bir öğrenci gardiyan ve tutuklu olarak iki hafta boyunca hapiste kalmak için gönüllü olur yani insan zamanını geçirmek için daha iyi Yollar bulabilir Neticede O yüzden bu deney ne zaman o gelse kendine şu soruyu soruyorum Evet katılımcılar Birçok psikolojik testten geçti ama Sinede örneklem gerçekten rastgele miydi Peki Tüm bu etkenlerin de ne için anlamı ne bu sorunlar deneyin sonuçlarını Göl gelecek kadar ciddi mi Bence değil Çünkü sonuçlar uyum ve itaate dair çok daha katı metodlar kullanılarak yapılan diğer araştırmaların sonuçlarıyla tutardı fakat yine de tüm bu maddeleri akılda tutmak çok önemli sadece Zimbardo deneyi için değil aşırı sonuçlar veren tüm deneyler için bunları düşünmeli bir denemeliyiz İzo