If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

Bağlandığınız bilgisayar bir web filtresi kullanıyorsa, *.kastatic.org ve *.kasandbox.org adreslerinin engellerini kaldırmayı unutmayın.

Ana içerik

Arrhenius Asit ve Bazları

Arrhenius asit ve bazlarının tanımını ve Arrhenius asit-baz tepkimelerini öğrenelim. 

Önemli noktalar

  • Bir Arrhenius asidi, bir çözeltideki H+ konsantrasyonunu yükselten herhangi bir maddedir.
  • Bir Arrhenius bazı, bir çözeltideki OH konsantrasyonunu yükselten herhangi bir maddedir.
  • Sulu çözeltilerde, H+ iyonları hemen su molekülleriyle etkileşerek hidronyum iyonları (H3O+) oluşturur.
  • Bir asit-baz ya da nötrleşme tepkimesinde Arrhenius asidi ve bazı, tepkimeye girerek, su ve tuz oluşturur.

Giriş

Mutfağınızdaki sirkeden tutun duştaki sabuna kadar, asit ve bazlar her yerdedirler! Ama bir şeyin asidik ve ya bazik olması ne demektir? Bu soruya cevap vermek için asit ve bazları tanımlayan teorileri incelememiz gerekiyor. Bu makalede Arrhenius teorisine odaklanacağız.

Arrhenius asitler

Asit ve bazları tanımlayan Arrhenius teorisi, İsveçli kimyager Svante Arrhenius tarafından 1884'te ortaya atılmıştır. Arrhenius, bileşikleri suya eklendiklerinde ne tür iyonlar oluşturduklarına bağlı olarak asit veya baz olarak sınıflandırmayı önermiştir.
Biri bütün halde, diğeri üç parçaya ayrılmış iki Red Ruby greyfurt görseli.
Greyfurt gibi narenciyeler, yaygım görülen organik asitlerden biri olan sitrik asitten yüksek miktarlarda içerirler. Görsel hakları: Wikimedia Commons, CC BY-SA 2,5
Bir Arrhenius asidi, bir çözeltideki H+ iyonlarının veya protonlarının konsantrasyonunu yükselten herhangi bir maddedir. Örneğin, hidroklorit asitin (HCl) sudaki çözünme tepkimesini ele alalım:
HCl(aq)H+(aq)+Cl(aq)
Hidroklorik asidin sulu çözeltisini hazırladığımızda, HCl bileşiği, H+ ve Cl iyonlarına ayrışır. Bu, çözeltideki H+ konstantrasyonunu (derişimini) artırdığından hidroklorik asit bir Arrhenius asidi olarak değerlendirilir.

Hidrojen veya hidronyum iyonları?

Bir Arrhenius asidi olan hidrobromik asidin (HBr), 2M'lik bir çözeltisi yaptığımızı düşünelim. Bu, çözeltimizde 2 M H+ iyonu olduğu anlamına gelir mi?
Aslında, hayır. Pratikte, pozitif yüklü protonlar etrafındaki su molekülleriyle etkileşerek hidronyum iyonları (H3O+), oluşturur. Bu tepkimeyi aşağıdaki gibi yazabiliriz:
H+(aq)+H2O(l)H3O+(aq)
Asit ayrışma tepkimelerini H+(aq) iyonu oluşumunu göstererek yazsak da, sulu çözeltide, serbest bir şekilde dolaşan H+ iyonları bulunmaz. Bunun yerine, bir asit suda çözündüğünü anda oluşan H3O+ iyonlarını görebiliriz. Aşağıdaki resim, moleküler modelleri kullanarak sudan ve hidrojen iyonlarından, hidronyum oluşumunu göstermektedir:
Bir su molekülüyle tepkimeye girerek Hidronyum oluşturan ve bir noktayla temsil edilmiş bir protonun resmi.
Bir asit suda H+ iyonları, protonları oluşturmak üzere çözündüğünde, H+ iyonları hemen suyla etkileşerek H3O+ oluştururlar. Bu da, kimyacıların hidrojen iyonları ve hidronyum iyonlarının konsantrasyonlarını birbirinin yerine kullanabilmelerini sağlar. Görsel hakları: UC Davis Chemwiki, CC BY-NC-SA 3,0 US
Pratikte çoğu kimyacı, H3O+ ve H+ konsantrasyonunu birbirinin yerine kullanır. Daha kesin olmak istediğimizde, hidronyumun oluşumunu açıkça göstermek için, protonlar yerine hidrobromik asidin ayrışmasını yazabiliriz:
HBr(aq)+H2O(l)H3O+(aq)+Br(aq)        Daha doğru vs.HBr(aq)H+(aq)+Br(aq)    Daha kısa ve yazması daha kolay!
Her iki tanım da Arrhenius asidinin ayrışmasını gösterdiği için, genellikle kabul edilebilir.

Arrhenius bazları

Bir Arrhenius bazı, bir çözeltideki hidroksit iyonlarının (OH) konsantrasyonunu yükselten herhangi bir madde olarak tanımlanır. Arrhenius bazı için bir örnek, çözünürlüğü yüksek olan sodyum hidroksittir (NaOH). Sodyum hidroksit suda aşağıdaki gibi çözünür:
NaOH(aq)Na+(aq)+OH(aq)
Sodyum hidroksit, suda, OH ve Na+ oluşturacak şekilde tamamen iyonlarına ayrışır; bu da hidroksit iyonlarının derişiminde bir artışa yol açar. Dolayısıyla NaOH bir Arrhenius bazıdır. Yaygın Arrhenius bazları arasında, LiOH ve Ba(OH)2 gibi Grup 1 ve Grup 2 bazları bulunmaktadır.
içinde su molekülleri, sodyum katyonları ve hidroksit anyonları bulunan bir beher.
Bir Arrhenius bazı olan Sodyum Hidroksitin sulu çözeltisinin içinde ayrışmış sodyum ve hidroksit iyonları bulunur.
Aldığınız derse, öğretmeninize ve ders kitabınıza bağlı olarak, hidroksit iyonu içermeyen bazlar Arrhenius bazı olarak sınıflandırılmayabilir. Bazı ders kitapları Arrhenius bazlarını çok daha sınırlı bir şekilde; sulu çözeltide OH derişimini artıran ve formülünde en az bir birim OH içeren maddeler olarak tanımlarlar. Bu, Grup 1 ve Grup 2 hidroksitleri için yapılan sınıflandırmayı değiştirmese de, metilamin (CH3NH2) gibi bileşikler için kafa karıştırıcı olabilir.
Metilamin suya eklendiğinde, aşağıdaki tepkime meydana gelir:
CH3NH2(aq)+H2O(l)CH3NH3+(aq)+OH(aq)
İlk tanımımıza göre, metilamin bir Arrhenius bazı olacaktır çünkü çözeltideki OH iyon konsantrasyonunu yükselmektedir. Ancak ikinci tanıma göre, kimyasal formülünde hidroksit olmadığı için metilamini bir Arrhenius bazı olarak kabul edemeyiz.

Asit-baz tepkimeleri: Arrhenius asidi + Arrhenius bazı = su + tuz

Bir Arrhenius asidi bir Arrhenius bazıyla tepkimeye girdiğinde, ürünler genelde su artı tuz olur. Bu tepkimeler bazen nötrleştirme tepkimeleri olarak adlandırılır. Örneğin, hidroflorik asit (HF) ve lityum hidroksit (LiOH) çözeltilerini birleştirdiğimizde ne olur?
Eğer asit çözeltisini ve baz çözeltisini ayrı ayrı değerlendirirsek, aşağıdakileri söylememiz mümkündür:
  • Bir Arrhenius asidi H+(aq) konsantrasyonunu yükseltir:
HF(aq)H+(aq)+F(aq)
  • Bir Arrhenius bazı OH(aq) konsantrasyonunu yükseltir:
LiOH(aq)Li+(aq)+OH(aq)
Asit ve baz çözeltide bir araya geldiklerinde hidrojen iyonları ve hidroksit iyonları arasında meydana gelen tepkime H2O oluştururken, diğer iyonlar LiF(aq) tuzunu oluştururlar.
H+(aq)+OH(aq)H2O(l)             Suyun oluşumu
Li+(aq)+F(aq)LiF(aq)                Tuzun oluşumu
Eğer su ve tuzun oluşma tepkimelerini bir araya getirirsek, lityum hidroksit ile hidroflorik asit arasındaki nötrleşme tepkimesini elde ederiz:
HF(aq)+LiOH(aq)H2O(l)+LiF(aq)

Arrhenius tanımının sınırlamaları

Arrhenius teorisi sadece sulu çözeltilerdeki asit-baz kimyasını tanımlayabildiği için sınırlıdır. Benzer tepkimeler sulu olmayan çözeltilerde ve gaz fazındaki moleküller arasında da gerçekleşebilir. Dolayısıyla, kimyacılar günümüzde daha fazla kimyasal tepkime çeşidi için faydalı olan Brønsted-Lowry teorisini tercih etmektedirler. Brønsted-Lowry asit-baz teorisi ayrı bir makalede anlatılacak.

Özet

  • Bir Arrhenius asidi, bir çözeltideki H+ konsantrasyonunu yükselten herhangi bir maddedir.
  • Bir Arrhenius bazı, bir çözeltideki OH konsantrasyonunu yükselten herhangi bir maddedir.
  • H+ iyonları sulu çözeltide, su molekülleriyle hemen tepkimeye girerek hidronyum iyonları (H3O+) oluşturur.
  • Bir asit-baz veya nötrleşme tepkimesinde Arrhenius asidi ve bazı tepkimeye girerek genellikle su ve tuz oluşturur.

Tartışmaya katılmak ister misiniz?

İngilizce biliyor musunuz? Khan Academy'nin İngilizce sitesinde neler olduğunu görmek için buraya tıklayın.