Eğer bu mesajı görüyorsanız, web sitemizde dış kaynakları yükleme sorunu yaşıyoruz demektir.

If you're behind a web filter, please make sure that the domains *.kastatic.org and *.kasandbox.org are unblocked.

Ana içerik

2017 Güneş Tutulması

Güneş tutulması nedir? Neden olur? Güneş tutulmasının farklı türleri.
21 Ağustos 2017'de ABD'de yaklaşık yüz yıldır gerçekleşmemiş bir olay yaşandı - tam Güneş tutulması!
Güneş tutulması, şimdiye kadar gördüğünüz en muhteşem olaylardan biridir. Gökyüzü kararır ve yıldızlar tıpkı gece olduğu gibi ortaya çıkar. Bu tür olaylara tanık olan eski insanlar, bunu tanrıların bir mesajı olarak yorumlamıştır. Hz. Muhammed'in doğuşu ve Hz. İsa'nın ölümü gibi birçok önemli tarih, bu tür olaylarla bağlantılıdır.
İnsanlar bu olayı izlemek için yüzlerce kilometre katetmişti.

Güneş tutulması nedir?

Dünya, Güneş'in yörüngesinde ilerlerken Ay da Dünya'nın yörüngesindedir. Bu, Ay'ın evrelerini oluşturur.
Bazen üç nesne sıraya girdiğinde tutulma olur. Ay, Yeni Ay evresinde, Güneş ile Dünya arasında olduğunda Güneş tutulması olur (Aşağıdaki Şekil 1'e bakın).
Şekil1: Güneş'in, Ay'ın ve Dünya'nın, Güneş tutulması için sıraya dizilmesi. Görüntü, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3,0
Her ay bir Güneş tutulması olması lazım gibi gelse de, durum öyle değil. Çünkü Ay'ın izlediği yol Dünya-Güneş düzleminin biraz daha altında ve üstünde olur. Ay'ın geçtiği bölgelere düğüm denir.
Figür 2. Ay'ın gökyüzündeki yolu eliptik yörüngeden 5 derece daha eğiktir. Düğümler iki yolun kesiştiği noktadır. Görüntü Wikimedia Commons, genel kullanıma açık.
Ay işte Dünya ve Güneş arasında olduğunda bu düğümlerden birinden geçerken Güneş tutulması olur.

Güneş tutulmasının farklı türleri

Ay'ın Dünya'dan ne kadar uzakta olduğu ve cisimlerin tam olarak nasıl ayarlandığına göre değişen çeşitli Güneş tutulması türleri vardır.
Ay'ın Dünya'dan uzaklığının nasıl değiştiğini merak ediyor olabilirsiniz. Ay'ın Dünya üstündeki yörüngesi mükemmel bir daire değil, eliptik bir yörüngedir.
Bu durum Ay'ın bazen Dünya'ya diğer zamanlarda olduğundan daha yakın olduğunu gösterir ve farklı türde tutulmaları oluşması anlamına gelir. Tutulmaların farklı türlerini aşağıda inceliyoruz:
  1. Halkalı Tutulma: Bu tür bir tutulma, Ay'ın Güneş'i tamamen engelleyemeyecek akdar Dünya'dan uzak olduğu durumlarda oluşur (
    1. figürde güneşi tamamen kaplamıyor) ve Güneş'i Ay'ı çevreleyen bir halka halinde görebildiğimizde ortaya çıkar; tıpkı aşağıdaki resimde olduğu gibi.
Figür 3: Halkalı Tutulma Görsel Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0
  1. Parçalı Tutulma: Bu tür tutulmayı
    olarak görürüz (figür 1'e bakın). Aşağıdaki resimde olduğu gibi görünür.
Figür 4: Parçalı Güneş Tutulması. Görsel Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0
  1. Hibrit Tutulma: Bu tutulma nadirdir ve dünyanın şeklinden dolayı bazı yerlerde yaşayan insanlar tam olarak görebilirken bazıları için daireseldir.
  2. Tam Güneş Tutulması: 21 Ağustos 2017' tarihinde ABD'de yaşanan tutulma türü budur. Ay, Dünya ile Güneş arasında, tüm Güneş'i engelleyecek uzaklıkta bulunur. Bu durum aslında her 18 ayda bir, Dünya'nın herhangi bir yerinden görünecek şekilde gerçekleşmektedir. Tutulma bandı diğer tiplere göre daha dardır çünkü Ay, Güneş'ten çok daha küçüktür (yaklaşık 400 kat!) Bu tür tutulmalar geometrik açıdan son derece hassas olduğundan dolayı en fazla birkaç dakika sürer ve kısa bir süre de olsa güneş aşağıdaki resimlerde olduğu gibi görünür.

Güneş tutulmasına çıplak gözle bakabilir miyim?

Güneş'e çıplak gözle asla doğrudan bakmayın. Asla. ASLA! Bunu yapmak kalıcı göz hasarına hatta körlüğe bile yol açabilir. Ancak, güneş tutulmasına bakmak için özel gözlük takarsanız veya evde bu amaç için kendinize bir gözlük yaparsanız, işte o zaman güvenle bakabilirsiniz. NASA'nın tavsiyelerine göz atmayı unutmayın.
Güneş tutulmasına bakmak için özel bir gözlük yapabilir ve bu sayede çok güzel bir manzarayı görebilirsiniz. Bunlardan biri ''Bailey's Beads'' olarak bilinir. Ay Güneş'in önüne geçtiği zaman bile bazı güneş ışınları ayın sert yüzeyinden yansıyarak hala görünür kalabilir.
Figür 5: Bailey'in Düğümü image Flickr'dan, CC BY-NC-SA 2.0
Buna ek olarak, bir de güneş tutulmasının başında ve sonunda görülen ''elmas yüzük'' etkisinden söz edebiliriz. Ay'ın kenarından geçen son güneş ışıkları, Güneş'in soluk dış kısmı ile birleştiğinde parlak bir elmas yüzük gibi görünen bir görsellik oluşturur.
Figür 6: Elias yüzük etkisi Görsel Wikimedia Commons, CC BY 2.0
Bilim insanları, güneş tutulmalarını inceleyerek evren hakkında çok şey öğrendiler. Artık Güneş'in yapısı hakkında daha fazla bilgiye sahibiz ve böylece Einstein'ın genel görelilik kuramının doğru olduğunu da biliyoruz!
Güneş tutulmasını gören bir insanın sonsuza dek değişeceği söylenir. Eğer tutulmayı görecek kadar şanslıysanız, deneyimlerinizi yorum olarak alt tarafta bizimle paylaşın.

Öğrenmeye devam edin

Bu makalede bahsedilen bilim insanları hakkında daha fazla bilgi edinmek için aşağıdaki sayfalara da göz atın!

Tartışmaya katılmak ister misiniz?

Henüz gönderi yok.
İngilizce biliyor musunuz? Khan Academy'nin İngilizce sitesinde neler olduğunu görmek için buraya tıklayın.