If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

Bağlandığınız bilgisayar bir web filtresi kullanıyorsa, *.kastatic.org ve *.kasandbox.org adreslerinin engellerini kaldırmayı unutmayın.

Ana içerik

Pangea

Pangea - Pangea kavramı ve bunu destekleyen bazı kanıtlar. Orijinal video Sal Khan tarafından hazırlanmıştır.

Tartışmaya katılmak ister misiniz?

Henüz gönderi yok.
İngilizce biliyor musunuz? Khan Academy'nin İngilizce sitesinde neler olduğunu görmek için buraya tıklayın.

Video açıklaması

Levhaların hala oluşmakta olduğunu ve dünyanın yüzeyinde, taşkürede bulunan bu levhaların hareket ettiklerini biliyoruz. Aklınıza şöyle bir soru gelebilir: Her şeyi geriye alsak ne olurdu acaba? Hangi yöne doğru hareket ettiklerini biliyoruz. Bu bize nasıl oluştukları hakkında ne söyler? Biraz kafa yoralım. Şu anda Güney Amerika ve Afrika birbirinden uzaklaşıyor. Çünkü Orta Atlantik Sırtından dolayı yeni levhalar oluşuyor. Şimdi zamanı geri alalım. İki levhayı bir araya getirelim. Bu arada, Hindistan levhasının da Avrasya levhasını sıkıştırdığını ve Himalayalar'ın yükselmesine sebep olduğunu biliyoruz. Bunu geriye alsak ne olur? Hindistan'ı Antarktika'ya doğru geri getirelim. Aynı şey Avustralya için de geçerli. Avustralya ve Antarktika levhaları arasında yeni bir levha oluşmakta. Ve bu da iki kıtayı birbirinden uzaklaştırmakta. Onları da bir araya getirelim. Zamanı geri alıyoruz. Gerçi bu haritada o kadar belli değil ama GPS verilerine bakarsak, Kuzey Amerika'nın saat yönünün tersine döndüğü belli oluyor. Onu da geri alalım. Saat yönünde döndürerek geçmişteki haline götürelim. Avrasya, Kuzey Amerika'dan uzaklaşacağına ona yaklaşsın. Bu gördüğünüz şey gerçek. Yani Hindistan ve Avustralya, Antarktika'da üst üste biner. Güney Amerika ve Afrika da birleşir. Kuzey Amerika da bunlara katılır. Ve tabii Avrasya da burada. Aslına bakarsanız hepsi bir arada toplanmış gibi duruyor. Ve bu düşünceden yola çıkarak, bütün kıtaların tek bir süper kıtanın parçası olduğu sonucuna ulaşabiliriz. Bu süper kıtaya da "Pangea" denir. "Pan-" bütün demektir, "gea" da "Gaia" yani dünya sözcüğünden gelir. Tüm bunlar, Pangea denen --tabii o zamanlar yeryüzünde kıtalara isimler verecek canlılar yoktu ama-- böyle bir kıtanın 200-300 milyon yıl önce var olduğuna işarettir. Ama şunu da söylemeliyim, Pangea ilk süper kıta değildi. Ona ulaşmak kolaydı, çünkü o nispeten en yakın zamanda parçalanan kıtaydı. Ama ondan önce de süper kıtaların olduğuna inanıyoruz. Geçmişte başka süper kıtalar da oluştu. Bunlar parçalanır, sonra farklı şekillerde birleşerek yeni süper kıtaları oluştururdu. En son oluşan süper kıta, yaklaşık 250 milyon yıl önce var olan Pangea'ydı. Bugün artık parçalanmış durumda ve şimdiki coğrafyamızı oluşturuyor. 250 milyon yıl önce bir süper kıtanın var olduğuna neden inandığımız hakkında daha fazla konuşmayacağım. Fakat size çok ilginç bir kanıttan bahsedeceğim. Pangea'yı meydana getiren kıtalar arasında çok ciddi kaya benzerlikleri bulunuyor. Daha da ilginci fosillerdeki benzerlikler. Burada bir örneğimiz var. 200-300 milyon yıl önce var olan bazı türlerin fosilleri, sadece belirli yerlerde bulunuyor. Şuradaki hayvanın yani Cynognathus'un (Sinognatus) fosilleri, sadece Güney Amerika'daki şu bölgede ve Afrika'nın da bu bölgesinde bulunuyor. Yani Güney Afrika'nın şekil itibariyle Afrika'ya uyması dışında, fosil bulguları, bu hayvanın yaşadığı yer bakımından da bir bağ olduğunu gösteriyor. En azından 250 milyon yıl önce bu hayvan yaşarken bu kıtalar birleşikmiş. Şuradaki türün fosilleri ise bu alanda bulunmuş. Bu bitkinin de fosilleri pek çok kıtayı birleştiriyor. Bunun fosilleri Güney Amerika'dan Afrika'ya, Antarktika'dan Hindistan'a ve Avustralya'ya kadar geniş bir alanda bulunuyor. Baktığımızda zaten bu kıtalar şekil itibariyle birbirine uyuyor ve hareket yönlerini geri çevirdiğimizde de birbirlerine doğru yaklaşıyorlar. Fosil kalıntıları da bu tezimizi doğruluyor. Bu hayvanın fosilleri de bir şerit halinde Afrika, Hindistan ve Antarktika'da bulunuyor. Tabii bu bize daha çok Pangea'nın Güney yarımküredeki varlığını gösteriyor. Başka deliller de var. Kuzey Amerika ve Avrupa arasında birbirini tamamlayan sıradağlar var. Bu fosil şeritlerini gördüğünüz Güney Amerika ve Afrika'da ve daha önceleri bir bütün olan diğer kıtalarda da kaya benzerlikleri var. Bütün bu kanıtlar bize, çok uzun zaman önce Pangea'nın var olduğunu düşündürüyor. Bütün kıtalar hareket etmeye devam ettiklerinden, belki de birkaç yüz milyon yıl sonra, yeni bir süper kıta oluşabilir. Kim bilir.