If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

Bağlandığınız bilgisayar bir web filtresi kullanıyorsa, *.kastatic.org ve *.kasandbox.org adreslerinin engellerini kaldırmayı unutmayın.

Ana içerik

Felçte İskemik Kaskad

Tıp ve sağlıkla ilgili içerik için, http://www.khanacademy.org/science/healthcare-and-medicine MCAT içeriği için de http://www.khanacademy.org/test-prep/mcat web sitelerinden bizi ziyaret edebilirsiniz. Bu videolar tıbbi tavsiye niteliğinde olmayıp sadece bilgilendirme amaçlıdır. Videolar kesinlikle tıbbi tavsiye, tedavi ve teşhis amaçlı kullanılmamalıdır. Sağlık sorunlarınızla ilgili her zaman bir doktora başvuruda bulunun. Khan Academy’de izlediğiniz videolar sonucu, doktor tavsiyelerini görmezden gelmeyin ya da doktora gitmekte gecikmeyin. Orijinal video Vishal Punwani tarafından hazırlanmıştır.

Video açıklaması

bu ilme geçiren bir hastanın beynindeki bir damarın tıkandığını ve dolayısıyla da çevresindeki beyin dokusunun ölmeye başladığını Biliyoruz şimdi inme sırasında nöronlara neler olduğunu anlamak için hücresel seviyede bir inceleme yapacağız bu kadar yakına gelindiğinde her şeyin ne kadar karmaşık olduğunu görüyorsunuz Öyle değil mi Bu arada bu ekrandaki görüntünün bile Aslında oldukça basit bir tasvir olduğunu eklemek istiyorum Yani beynimizde bu görüntüde belki 15-20 tanesini gördüğümüz nöronlardan 100 milyar tane olduğunu düşündüğümüzde bu görüntü oldukça basit taşıyor öyle değilmi mavi ile gösterdiğimiz yorumlar beynimizin vücudumuzu yönetmesi için birbirlerine bağlı bir şekilde mesaj aktarımını gerçekleştirirler bu bağlantı noktalarına sinaps adı verilir yeşile çizilmiş ve Merkezi sinir sisteminin çok önemli hücreleri olan astrositler dir astrositlerin kan-beyin bariyerini desteklemek ve nöronlar ımızı beslenmenin yanında daha birçok görevleri vardır koyu mavimsi bir Mora çizilmiş hücreler s oligodendrositler dir oligodendrositler nöronlara yapısal destek sağlar ve mesajlarını biraz daha hızlı ile etmelerini sağlarlar bunlarda Kan damarları yani kılcallar ilmi sırasında bir kan damarları tıkanır mesela şurası bir pıhtı yüzünden tıkanmış olsun bu durumda nöron seviyesinde neler olduğuna bakalım bu olaylar zincirine iskemik kaskat adı verilir bu aslında kısmen yanlış birisidir Çünkü bu olayların birçoğu birbirinin ardına değil aynı zamanda gerçekleşir Biraz sonra ne demek istediğimi daha iyi anlayacaksınız Evet iskemik ne demiştik kan tedariği yani yeterli oksijen olmadan nöronlar aerobik metabolizmaları aracılığıyla ATP biçiminde enerji üretmeye yetilerini kaybederler bu durumda kalan nöronlar B planı olarak enerjiyi üretebilmek için oksijensiz ortamda gerçekleşen anaerobik metabolizma ya geçerler ama insanlardaki anaerobik metabolizma ile ilgili iki problem vardır Birincisi anaerobik metabolizma da ihtiyacımız olan enerji seviyesinin neredeyse 15 katı az seviyede enerji üretilebilir İkincisi ise anaerobik metabolizmanın laktik asit adında bir yan üründür etmesidir bir laktik asit seviyesinin fazla olması beyindeki asit-baz dengesini bozarak nöronlara zarar verebilir bunun içinde beyinde çok fazla laktik asit bulunmamalıdır Peki bir hücrenin ihtiyacı olduğundan daha az enerji üretebilmesi bu hücresel fonksiyonlarını nasıl etkiler dersiniz bu Bir kaç değişik şekilde gerçekleşir önce hücrenin zar iletim sistemine inceleyelim sodyum-potasyum pompası na bakalım bu pompa Hücre içindeki sodyumu dışarı hücre dışındaki potasyumu da Hücre içine pompalar ama ATP olmadan çalışamaz sodyum hücre içinde birikmeye başladığında hücre dışındaki sıvı yani esesde ki su Hücre içindeki sıvı yanii ssd ki yüksek sodyum konsantrasyonu görerek bu konsantrasyonu seyretmek için Nur ona hücum eder bu andan itibaren içine su dolan nöron şişmeye başlar ve buna da sitotoksisite ödem adı verilir buradaki sito hücre ile ilgili toksik ölüme yol açabilen zehir anlamlarına gelir ödemde şişme demektir bu durum nöronların İHD bu olan enerjiyi üreten memelerinin ilk evrelerinde ortaya çıkar bunun yanında Ayrıca başka şeyler de olur sodyumu Hücre içine kalsiyumu da hücre dışına pompalayan sodyum kalsiyum pompası da çalışamayacak duruma gelir ve kalsiyum hücre içinde birikmeye başlar Bunlar kalsiyum bitmesinin bu durumda kötü olmasının 3 sebebi vardır Birincisi Ne eksitotoksisite e adı verilir Hücre içindeki yüksek kalsiyum seviyesi glutamat gibi habercilerin nöronun sonlandığı yerden salgılanmasına yol açar bu habercilere toplu olarak nörotransmitterler adı verilir yüksek kalsiyum yüzünden salgılanan nörotransmitterler uyarıcı nörotransmitterler oldukları için diğer nöronları uyarırlar diğer nöronlar uyarıldı cça daha çok kalsiyum getirirler hemen ardından Onlarda glutamat salgılarlar ve bugünü tam Hatta diğer Bu arada uyarır bu durumda nörotransmitter salgılanmasını takip eden Nur'un uyarılması döngüsüne sebep olur ve bu dağ nöronların fazla uyarılması anlamına geldiğinden nöronlar için toksik bir durum oluşturur hücre içinde çok fazla kalsiyum istememizin bir diğer sebebi fazla kalsiyum un yıkımda görev alan enzimleri aktive etmesidir kalsiyum nöron içindeki proteinlerin yıkımından sorumlu olan proteazların ve nöronlarını parçalayan lipazlar ı aktive eder nöron zarı parçalanmaya başladığında diğer yonlar ya da zararlı kimyasallar hepsi nöronun içine girebilme ye başlarlar çok fazla kalsiyumunu kötü olmasının 3. sebebi ise kalsiyum un serbest Radikal ve reaktif oksijen türlerinin oluşmasına yol açmasıdır Bu minik kimyasallar özellikle nöronları yıkıma başta olmak üzere daha birçok hasarlara yol açarlar şu şu ana kadar hücrelerin sitotoksik ödem ve karşıma bağlı mekanizmalar sonucu öldüğünü gördük ama inme sonrasını yorumların ölmesine yol açan bir başka durum daha vardır hücrelerdeki enerji üretiminden sorumlu mitokondriler den bahsedildiğini daha önce duymuşsunuzdur hücrenin içine girmiş Tüm bu toksik kimyasallar ve Hücre içindeki normal ortamın sağlanamaması yüzünden mitokondrilerde yıkıma uğramaya başlarlar Bu sırada sitoplazmaya apoptotik faktörler adı verilen bazı proteinler salgılarlar bu apoptotik faktörlerin isimleri her ne kadar komik olsa da yaptıkları şeyler pek o kadar komik değil apoptotik faktörler apoptotik kaskada yol açarlar bu hücrelerin intihar etmesi anlamına gelir Evet bu videoda iskemik Kaskas sırasında gerçekleşen olayları ve bunların sonucu olan hücre ölümlerinin 3 sebebini gördüm de