If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

Bağlandığınız bilgisayar bir web filtresi kullanıyorsa, *.kastatic.org ve *.kasandbox.org adreslerinin engellerini kaldırmayı unutmayın.

Ana içerik

Bunamanın Risk Faktörleri

Tıp ve sağlıkla ilgili içerik için, http://www.khanacademy.org/science/healthcare-and-medicine MCAT içeriği için de http://www.khanacademy.org/test-prep/mcat web sitelerinden bizi ziyaret edebilirsiniz. Bu videolar tıbbi tavsiye niteliğinde olmayıp sadece bilgilendirme amaçlıdır. Videolar kesinlikle tıbbi tavsiye, tedavi ve teşhis amaçlı kullanılmamalıdır. Sağlık sorunlarınızla ilgili her zaman bir doktora başvuruda bulunun. Khan Academy’de izlediğiniz videolar sonucu, doktor tavsiyelerini görmezden gelmeyin ya da doktora gitmekte gecikmeyin. Orijinal video Tanner Marshall tarafından hazırlanmıştır.

Video açıklaması

Hepinize merhaba Evet gelelim konumuza. Bir hastalığa yakalanma ihtimalinizi artıran şeylere risk faktörleri diyoruz. Çünkü bu faktörler hastalığa yakalanma ihtimalinizi artırıyor. Ya da sizi daha riskli bir duruma sokuyor. Alzheimer hastalığı1, vasküler demans2 ve diğer demans2 tipleri için bilinen en önemli risk faktörü ise yaş. 65 yaş altı insanlarda demans çok nadir görülürken 80 yaş üstünde oldukça yaygınlaşıyor. Ne yazık ki yaşlanmak kontrolümüzde olmayan bir faktör. Daha da kötüsü neden yaşlandıkça demans riskinin arttığını da tam olarak bilmiyoruz. Kontrolümüzde olmayan bir diğer risk faktörü ise aile öykümüz yani aile geçmişimiz. Burada siz varsınız. Burada anne-babanız var. Burada erkek ve kız kardeşleriniz ve burada da çocuğunuz. Eğer ailenizden herhangi birinde demans ya da en yaygını olan Alzheimer hastalığı varsa sizin de hastalığa yakalanma riskiniz artıyor. Diyelim ki ailenizin bir başka üyesinde daha Alzheimer var bu durumda hastalığa yakalanma riskiniz daha fazla artıyor. Ve bu durum nasıl ve nerede yaşadığınız gibi çevresel faktörlere bağlı olabilir. Sonuçta ailenizle aynı ortamı ve şartları paylaşıyorsunuz. Alzheimer ile ilgili çok özel genlerin varlığı, bilim insanları tarafından bilinmekte. Hatta Alzheimer ile ilgili risk genleri ve deterministik genler olarak bilinen iki farklı grup gen bulunmakta. Risk genleri risk faktörlerine benziyor Eğer bu spesifik risk genlerine sahipseniz hastalık gelişitirme ihtimaliniz yükseliyor Ancak bu, kesinlikle hasta olacaksınız anlamına gelmiyor sadece sizi daha yüksek risk grubuna sokuyor. Bilim insanlarının Alzheimer gelişimiyle ilgili bulduğu en etkili risk geni ise . apolipoprotein E – E4. Ya da kısaltılmış şekliyle APOE-E4 Bu APOE geni lipoprotein adlı, kanda yağların kolesterol olarak . taşınmasında görevli molekülleri üretmemize yardımcı oluyor Birçok hastalıktan korunmak için kolesterol seviyesinin normal olması çok önemli. Bu genlerin alel adı verilen üç farklı tipi bulunuyor. Bunlar: e2 e3 ve e4 Alzheimer riskini artıran tipi ise e4. Eğer bu alelin tek bir kopyasını taşıyorsanız Alzheimer için riskli gruptasınız. Eğer iki kopya taşıyorsanız riskiniz çok daha yüksek. Tüm Alzheimer vakalarının yüzde yirmi ila yirmi beşinin bu genle ilişkili olduğu düşünülüyor. Yani buna asıl risk geni diyebiliriz. Diğer taraftan deterministik genler doğrudan hastalığa neden oluyor. Diğer bir deyişle bu genler hastalığın ortaya çıkacağını ve bir şekilde bu geni taşıyan herkesin hastalığa yakalanacağını gösteriyor. Bununla ilişkili Alzheimer tiplerine ise ailesel Alzheimer ya da erken başlangıçlı Alzheimer deniyor Ve genelde 65 yaş öncesinde görülüyor. Günümüzde bilim insanları bunun 3 genden en az birinde meydana gelen mutasyonlardan kaynaklanabildiğini gösterdi. Amiloid prekürsör protein yani APP, Presenilin1 yani ps1 veya presenilin 2 yani ps2 genlerinin herhangi birinde mutasyon meydana gelebilir. Bu genlerin tümü mutasyona uğrar ya da farklılaşırsa aşırı miktarda amiloid plağı birikmeye başlıyor Ve bu da Alzheimer hastalığının esas bileşenini oluşturuyor. Neyse ki deterministik gen kaynaklı, ailesel ya da erken başlangıçlı Alzheimer oldukça nadir görülüyor. Ayrıca down sendromluların Alzheimer hastalığı açısından risk altında olduklarını gösteren kanıtlar da mevcut. Çünkü down sendromu kişinin tüm hücrelerinde ekstra bir 21.kromozom olmasıyla ortaya çıkıyor. Bu da kişinin hücrelerinde, amiloid prekürsör protein geninin de dahil olduğu pek çok genin normalde olduğu gibi 2 değil, 3 kopyasının bulunduğu anlamına geliyor.) Nedeni tam olarak bilinemese de bu ekstra genin artmış amiloid plağı birikimine katkıda bulunarak Alzheimer riskini artırdığı düşünülmekte. Demans ve Alzheimer konusunda bazı risk faktörleri ise sizin kontrolünüzde. Pek çok uzman hayat tarzının ve sağlıkla ilgili tercihlerin demans gelişimi üzerine oldukça önemli etkisi olduğunu savunuyor. Bir diğer büyük risk faktörü ise kafa travması. Kafa travması ve sonrasında gelişen demasın arasında kuvvetli bir ilişki bulunmakta. Özellikle de futbol gibi bol temas gerektiren sporlarda olduğu gibi travma tekrarlanırsa. Veya bilinç kaybı meydana gelirse.) Yani beyninizi korumak oldukça önemli. Bir diğer risk faktörü ise kalp travması. Bilim insanları ve sağlık profesyonelleri kalp sağlığı ile beyin sağlığı arasında sıkı bir bağlantı olduğunu söylüyor. Kalp hastalığına neden olan pek çok risk faktörü aynı zamanda demansa yol açmakta. Nasıl mı? Şöyle ki pek çok kalp hastalığında kalbiniz kanı pompalamakta yetersiz kalıyor.1) Eğer beyne yeterli kan ulaşamazsa beyin hücrelerinizin zarar görme riski artıp ve demans gelişebiliyor. Yetersiz beslenme ve obezite, diyabet, sigara içmek ve fazla miktarda alkol alımı gibi durumlar hem kalp hastalığı hem de demans riskinizi artırıyor.) Ve eğer zaten hali hazırda ateroskleroz veya yüksek tansiyon gibi bir kalp rahatsızlığınız zaten varsa demans riskiniz de artıyor. Yani kalbinizi korumanızın da oldukça önemli. Evet Şimdilik bu kadar sğlıklı ve mutlu günler diliyorum. Hoşçakalın.